RECENZJE
Leszek Szaruga
W sferze niewyrażalnego pozostaje też Piotr Mitzner, którego najnowszy, piąty zbiór — Podmiot domyślny, Warszawa, tCHu, 2007 — jest przede wszystkim kolejną, wyjąwszy zamykający tom poemat Cztery potoki i kilka dłuższych utworów, serią nie stroniących od zabaw i gier językowych epigramatów, jak choćby ten zatytułowany Kosiarka i coś: „W trawie coś piszczy // kosiarka jest elektryczna / kosiarz nie słyszy // bo ma osłonięte uszy”. Żart? Nie tylko, bo przecież to „coś” jest ważne, być może tak samo jak to, co zapisane zostało w treści wiersza Testament czyj?:
Znaleziona w dziupli
pilna wiadomość
o najeździe ludu
(nazwa nieczytelna
lud chyba już martwy
język na pewno
wiadomość nadal pilna)
Wyraźny jest jednak wspólny trop: niesłyszalności, nieczytelności. Jak w Na głos: „Czy odpowie? / czy słyszy?”. Przy czym zderza się to z wyostrzonym słuchem językowym Mitznera, którego wiersze z pewnością można czytać także w kontekście doświadczeń poezji lingwistycznej, ale też poezji nie stroniącej od purnonsensu, jak w Proteście: „na grobli siedzi / ma zaszyte usta // Przyroda” — gra dwuznacznością, w której „zaszyte usta” to zarazem usta zamknięte, jak schowane, ukryte — wszystko w tonacji tautologicznej zagadki: „Po wodzie pływa, kaczka się nazywa; co to jest?”. Lecz przecież nie są to zabawy całkowicie niewinne — jest w nich namysł nad kondycją człowieka i kondycją planety, jak w Poczcie: „Czekają na umorzenie klątwy / na odszkodowanie / za Raj utracony / a przychodzi wezwanie / na Sąd Ostateczny”.
Zamyka zbiór poemat Cztery potoki będący swoistą próbą Całości, ogarnięcia ludzkiego doświadczenia, diagnozy stanu świata i stanu świadomości. Ta Całość jest jednak nieogarnialna, niedosiężna. Głos więźnie w gardle: „W tym miejscu spotykają się cztery potoki // i nie słychać już”. A przecież słychać — wyciszenie poetyckiego głosu: „o tym mówi drugi język który / o ile się posiada”. Niedopowiedzenie tytułowego „domyślnego podmiotu”.
„Zeszyty Literackie” nr 7/2007
